COLUMN: POLITISEER EN MORALISEER LITERATUUR NIET (De Volkskrant)

Als een schrijver zich als een zak gedraagt en daar over wil schrijven, heeft hij daar alle recht toe, betoogt gastcolumnist Ela Colak.



Schrijver Arnon Grunberg (beeld ANP)

 

Onlangs las ik het bericht dat de Turkse schrijfster Elif Shafak in haar thuisland Turkije opnieuw een aanklacht boven het hoofd hangt. In 2006 werd ze ook op grond van het bezoedelen van de reputatie van Turkije aangeklaagd, omdat een personage in haar boek de Armeense genocide ter sprake brengt. Ditmaal wordt haar werk door aanklagers onderzocht omdat ze onder meer geschreven heeft over seksueel misbruik. Dat er op dit moment tal van schrijvers, academici en journalisten achter de tralies zitten in Turkije behoeft geen verdere uitleg.

Ik geef toe dat ik me in het verleden ook schuldig heb gemaakt aan een moreel oordeel over een literair werk, fictie nota bene. Ik las passages uit de roman van Thierry Baudet, die ik in 2014 aan tafel bij De Wereld Draait Door een controversiële flirtcoach zag verdedigen. Ik kon de persoon Thierry niet meer los zien van het personage in zijn boek dat vrouwen wil domineren. Ik begrijp dus dat die verleiding bestaat om iemand met wie je het grondig oneens bent als een foute man te bestempelen, want ‘o, kijk eens wat hij over tegenstribbelende vrouwen schrijft.’ De verleiding groeit wanneer je te maken hebt met een mediapersoonlijkheid die in een mum van tijd transformeert in een politicus. Op Thierry Baudet de politicus heb ik genoeg aan te merken, op Thierry Baudet de schrijver zal ik alleen nog met betrekking tot stijl en structuur oordelen.

Zelfcensuur

Vlak na het nieuws over de schrijfster Shafak ontstond er commotie over een reisverslag van Arnon Grunberg voor De Standaard. Hij vertoefde met zijn toenmalige vriendin, Roos van Ees, in de Verenigde Staten, maar hun relatie was al voorbij voordat ze aan de reis begonnen. Tijdens de reis kreeg Van Ees een miskraam, waar Grunberg over schreef en die Van Ees fotografeerde.

En toen viel men over Grunberg heen, die het leed van zijn reisgenote zou kapitaliseren om tot kunst te verheffen.

Ik heb nog geen roman of verhalende non-fictie gepubliceerd, maar naar mijn weten doen schrijvers niets anders dan grissen uit ervaringen die zij opdoen, hun naasten of zelfs complete vreemden.

Ik zie gevaar op de loer. Stel dat ik ooit een man als muze wil gebruiken voor een verhaal, een man wiens hart ik breek. Moet ik mezelf dan ook censureren?

Aan zedenmeesters geen gebrek

Ik bespeur hier een nieuw moralisme. Moralisme dat zich als een olievlek lijkt uit te breiden dankzij de opkomst van #MeToo en sociale rechtvaardigheidskrijgers, wat onder meer resulteerde in verzet tegen de komst van uitgesproken rechtse denkers à la Jordan Peterson op de Universiteit van Amsterdam.

Begrijp me niet verkeerd, ik ben zelf progressief en ik ben het alles behalve eens met Peterson. Het protest tegen Peterson kun je beschouwen als een politiek correcte ‘mening’, in mijn ogen vertoont het een arrogantie die het moreel handelen van de betogers bestempelt als de juiste.

Aan zedenmeesters geen gebrek dezer dagen. Het gaat me echter niet om het gepolariseerde debat tussen links en rechts. Waar het mij om gaat is absolute vrijheid binnen de literatuur, ook binnen verhalende non-fictie.

Volgens de schrijver Geert Mak is het belangrijkste dat literaire non-fictie ‘in de buurt komt’ van wat er echt gebeurd is. Zelfs in dit genre kan een schrijver zich dus enige literaire vrijheid permitteren.

Literaire vrijheid

De inmiddels ex-vriendin van Grunberg, Van Ees, heeft ook een verhaal geschreven over hun reis door de Verenigde Staten. Het gaat me niet om welk perspectief het dichtst bij de waarheid komt. Het gaat mij erom dat als Grunberg zich als een zak gedraagt en daar over wil schrijven, hij daar alle recht toe heeft.

Literatuur is iets dat eeuwen later nog gelezen zal worden en een indruk geeft van een mensenleven. Ons huidig narratief, seksuele verhoudingen en collectieve angsten kunnen een bron van inspiratie zijn voor latere generaties. Dit mogen we nooit politiseren, zoals in Turkije, en niet moraliseren, zoals bij Baudet en Grunberg.

Schrijvers hebben de kans om met woorden hun innerlijke beleving te weerspiegelen. Soms zijn het lelijke woorden, over seksueel misbruik, misantropie, zelfhaat, wat je geloof in de mens op zijn grondvesten doet schudden. Maar schrijvers die hun lage momenten met ons delen, fictief of non-fictief, maken het beeld van de mens compleet, en dat kan ik alleen maar toejuichen.

Ela Colak is schrijver en in de maand juli gastcolumnist op volkskrant.nl/opinie.

Bron: https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/gastcolumn-politiseer-en-moraliseer-literatuur-niet~b10b391c/

Please follow and like us:
error

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *